کوتاهی قد در کودکان: درمان، علائم و علت

1

برخی از کودکان ممکن است نسبت به همسالان خود با سرعت کمتری رشد کنند. به مشکل کودکانی که نسبت به حالت عادی قد کوتاه‌تری دارند، "کوتاهی قد" گفته می‌شود. در اغلب موارد کوتاهی قد، یکی از مشخصه‌های ظاهری است که کودک از والدین خود به ارث می‌برد. اما در برخی موارد دیگر کوتاهی قد به خاطر بیماری یا مشکلی است که در رشد کودک اختلال ایجاد کرده است.

کلینیک دکتر منشادی از مراکز پیشرو در ارائه روش‌های درمانی مختلف برای درمان کوتاهی قد در کودکان است. هدف ما از برنامه های درمان کوتاهی قد در کودکان، به کارگیری بهترین و مناسب‌ترین روش برای فرزند شما است. اولین قدم در این راه، یافتن دلیل اختلال رشد کودک با استفاده از بررسی سوابق خانوادگی، و انجام معاینات فیزیکی کامل و از جمله اندازه‌گیری دقیق قد، وزن و طول دست و پا می‌باشد. سپس از تصاویر رادیوگرافی، آزمایش خون و دیگر روش‌های تشخیصی برای جمع‌آوری تمامی ‌اطلاعات ممکن در مورد وضعیت کودک شما استفاده می‌کنیم و قبل از اقدام به درمان مشاهدات بالینی خود را تکمیل و تشخیص بیماری را قطعی می‌کنیم.

شما می‌توانید اطمینان داشته باشید که صرف نظر از روش درمانی که برای درمان فرزند خود انتخاب کرده‌اید، چه این روش صرفا تحت نظر داشتن روند رشد یا انجام هورمون‌درمانی باشد، شما در هر مرحله از درمان با متخصصین مجرب سر و کار خواهید داشت. ما در این کلینیک ارزیابی روند رشد کودک شما را تا زمان تکمیل رشد او ادامه خواهیم داد.

ملاحظات


پزشک شما طی مراجعات منظمی‌که دارید، روند رشد کودک شما را بررسی می‌کند. پزشک شما در هر بار مراجعه برای چکاپ، موارد زیر را انجام می‌دهد:

  • قد و وزن کودک شما را اندازه‌گیری و در نمودار قد و وزن ثبت می‌کند. [نمودار قد و وزن کودکان] .
  • روند رشد کودک شما را طی گذشت زمان بررسی می‌کند. شما می‌توانید در مورد درصد رشد کودک خود از پزشکتان سوال کنید.
  • قد و وزن کودک شما را با قد و وزن سایر کودکان، با سن و جنس مشابه، مقایسه می‌کند.
  • در صورتی نگرانی شما در مورد کوتاه بودن قد فرزندتان، به شما مشاوره لازم را ارائه می‌دهد. توجه داشته باشید که حتی در صورت کوتاه بودن قد فرزند شما، این مسئله نشان‌دهنده وجود مشکل یا اختلال در کودک شما نیست.

علت‌ها و دلایل


کوتاه بودن قد کودک شما می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و در اغلب موارد کوتاهی قد به دلیل بیماری یا اختلال پزشکی نیست.

  • ممکن است قد کودک شما نسبت به سن او کوتاهتر از حد نرمال باشد اما روند رشد او طبیعی باشد. این امکان وجود دارد که فرزند شما کمی ‌دیرتر از همسالان خود به بلوغ برسد. در این صورت، به احتمال بسیار زیاد، زمانی که روند رشد همسالان کودک شما متوقف می‌شود، رشد او همچنان ادامه خواهد داشت و نهایتا قد او مانند سایرین خواهد شد. پزشکان به این حالت "تاخیر رشد اساسی" می‌گویند.
  • در صورتی یکی یا هر دو والدین کودک، قد کوتاهی داشته باشند، احتمال کوتاه بودن قد کودک نیز بالا است و کودک به اندازه‌ی پدر یا مادر خود رشد قدی خواهد داشت.

در برخی موارد کوتاهی قد ممکن است علائم یک بیماری یا اختلال پزشکی باشد. از جمله:

  • اختلالت اسکلتی یا استخوانی مانند:
    • نرمی‌استخوان
    • آکندروپلازی
  • بیماری‌های مزمن مانند:
    • آسم
    • بیماری سلیاک
    • بیماری قلبی مادرزادی
    • بیماری کوشینگ [سندرم کوشینگ]
    • دیابت [دیابت]
    • کم کاری تیروئید [کم کاری تیروئید]
    • سندرم روده‌ی تحریک‌پذیر
    • آرتریت روماتوئید
    • بیماری کلیوی
    • کم‌خونی داسی شکل
    • تالاسمی
  • بیماری‌های ژنتیکی مانند:
    • سندرم دان
    • سندرم داون
    • سندرم نونان
    • سندرم راسل نقره ای
    • سندرم ترنر
    • سندرم ویلیامز
    • سایر علل کوتاهی قد عبارتند از:
    • کمبود هورمون رشد
    • وجود عفونت در بدن کودک، قبل از به دنیا آمدن
    • سوءتغذیه
    • عدم رشد مناسب کودک در دوران جنینی یا محدودیت رشد داخل رحمی ‌(کوچک بودن کودک نسبت به سن حاملگی)

البته موارد گفته شده شامل تمامی ‌علل ممکن برای کوتاهی قد در کودکان نمی‌شود.

علائم و نشانه‌ها


لازم است کودکان به طور منظم به پزشک مراجعه کنند و تحت نظر باشند. وزن و قد کودک باید به طور منظم اندازه‌گیری شود و در نمودار قد و وزن ثبت شود. در صورتی که قد کودک نسبت به سن او، خارج از محدوده‌ی نرمال باشد یا روند رشد او متوقف شود، لازم است علت این موضوع توسط پزشک بررسی شود. پزشک شما در صورت نیاز برای ارزیابی‌های بیشتر و بررسی علل رشد آهسته کودک شما، او را به یک متخصص غدد کودکان ارجاع می‌دهد.

چه زمانی لازم است به پزشک متخصص مراجعه کنم؟


در صورتی که کودک شما نسبت به اکثر همسالان خود کوتاه‌تر است و یا فکر می‌کنید روند رشد او متوقف شده است، لازم است با پزشک خود تماس بگیرید و این موضوع را با او در میان بگذارید.

معاینه کودک به چه صورت انجام خواهد شد؟


پزشک شما در ابتدا کودکتان را معاینه فیزیکی می‌کند. او قد، وزن و طول دست و پای کودک را به دقت اندازه‌گیری می‌کند.

برای پی بردن به دلایل احتمالی کوتاهی قد، پزشک سوالاتی در مورد سوابق پزشکی کودک شما می‌کند.

در صورتی که پزشک شما احتمال بدهد که کوتاهی قد کودک شما بر اثر اختلال یا بیماری باشد، لازم ست آزمایشات و تست‌های تشخیصی دیگری مانند رادیوگرافی انجام شود.

برای تشخیص سن استخوانی کودک، از دست و مچ دست او عکس رادیوگرافی تهیه می‌شود. پزشک متخصص با بررسی عکس گرفته شده و توجه به اندازه و فرم استخوان‌ها می‌تواند متوجه عادی بودن رشد استخوانی کودک شما بشود. در صورتی که استخوان‌های کودک شما، با توجه سن او، رشد کافی نداشته باشند، پزشک شما علل احتمالی عدم رشد طبیعی کودک را بررسی خواهد کرد.

در صورتی که احتمال ابتلا به سایر مشکلات و اختلالات پزشکی وجود داشته باشد، برای بررسی آن‌ها نیاز به انجام آزمایشات دیگری می‌باشد، از جمله:

  • شمارش کامل گلبول‌های خون
  • تست هورمون‌های رشد
  • آزمایش عملکرد غده تیروئید
  • آزمایش فاکتور رشد شبه انسولین۱(IGF-1)
  • آزمایش خون برای بررسی عملکرد کبد، کلیع، تیروئید، سیستم ایمنی بدن و سایر مواردی که می‌تواند مشکل ساز باشد.

هرچند پزشک کودک شما اطلاعات مربوط به قد و وزن کودک شما را ثبت می‌کند، شما نیز این اطلاعات را ثبت کنید. در صورتی که روند رشد کودک شما کند است یا قد او به نظر شما کوتاه است، با ارائه‌ی این اطلاعات به پزشک خود، از او کمک بخواهید.

روش‌های درمانی


کوتاه بودن قد کودک شما می‌تواند بر اعتماد به نفس او تاثیر منفی بگذارد.

  • از کودک خود در مورد روابطش با دوستان و همکلاسی‌هایش سوال کنید. بچه‌ها معمولا درباره خیلی از موضوعات و از جمله قد، سر به سر یکدیگر می‌گذارند.
  • کودک خود را به لحاظ احساسی حمایت کنید.
  • به سایر اعضای خانواده، دوستان و معلمان کودکتان یادآوری کنید که بر توانایی‌ها و نقاط قوت کودک شما تاکید کنند.

درمان با تزریق هورمون‌های رشد

در صورتی که میزان هورمون‌های رشد در بدن کودک شما کم باشد یا این هورمون‌ها به طور کلی تولید نشوند، پزشک کودک شما، روش تزریق هورمون‌های رشد را مد نظر قرار می‌دهد و در این‌باره با شما صحبت می‌کند.

میزان ترشح هورمون‌های رشد دراغلب کودکان نرمال است و آن‌ها نیازی به تزریق این هورمون‌ها ندارند. پزشک کودک شما در صورتی این روش درمانی را مد نظر قرار می‌دهد که :

  • نمودار رشد کودک نشان‌دهنده‌ی این است که کودک شما، در بزرگسالی کوتاه قد خواهد بود. استفاده از هورمون‌های رشد می‌تواند قد نهایی فرزند شما را بین ۲ تا ۴ سانتی‌متر بلند‌تر کند.
  • کودک شما به خاطر کوتاهی قد خود به شدت اعتماد به نفسش را از دست داده و به گروه دوستان و همسالان خود احساس تعلق ندارد. (البته هیچ اثبات علمی ‌برای این مطلب وجود ندارد که هورمون‌های رشد موجب بهبود اعتماد به نفس می‌شوند)

بسیار مهم است که در نظر داشته باشید که این روش درمانی موجب تغییرات بسیار بزرگی در قد بزرگسالی کودک شما نمی‌شود و از طرف دیگر برای انجام این درمان لازم است تا چندین سال، هر روز دارویی که هزینه آن نیز بالا است، به کودک شما تزریق شود.

در صورتی که فرزند شما پسر است و دچار کوتاهی قد و بلوغ دیررس است، ممکن است پزشک شما روش درمان با تزریق تستوسترون را به شما پیشنهاد دهد. با این روش روند رشد طبیعی کودک شما سریعا آغاز می‌شود اما ممکن است این روش تاثیری بر قد نهایی کودک در دوران بزرگسالی نداشته باشد.